Birden Fazla Borcunuz Varsa Hangisini Önce Ödeyin?

Elinizde üç, beş, belki yedi farklı borç var. Kredi kartı ekstresi, bir ihtiyaç kredisi taksiti, aileden alınan bir miktar, belki de taksitli bir alışveriş. Her ay hepsine asgari ödeme yapıyorsunuz ama bakiyeler bir türlü erimiyor. Sorun genellikle bütçenizin küçüklüğü değil; sıralamanın yanlış olmasıdır. Aynı parayı farklı sırayla ödediğinizde borçtan kurtulma süreniz ve toplam faiz yükünüz ciddi biçimde değişir. Aşağıda üç yaygın yöntemi somut kriterlerle karşılaştırıyoruz.

Karşılaştırmaya Başlamadan Önce Tablonuzu Kurun

Hangi yöntemi seçeceğinize karar vermek için önce net bir resme ihtiyacınız var. Bir kağıt ya da basit bir tablo yeter.

• Borç adı: Hangi kurum, hangi ürün.
• Kalan bakiye: Bugün kapatsanız ödeyeceğiniz tutar.
• Faiz oranı: Aylık ve yıllık olarak yazın. Kredi kartı gecikme faizleri genellikle en yüksektir.
• Asgari/zorunlu ödeme: Her ay mutlaka çıkacak tutar.
• Ekstra kapasite: Tüm zorunlu ödemelerden sonra borca ayırabileceğiniz fazla para.

Bu son satır kritik. Yöntemlerin hiçbiri sizi zorunlu ödemelerden kurtarmaz. Hepsi, ekstra parayı hangi borca yönlendireceğiniz sorusuna farklı cevap verir.

Çığ Yöntemi: Matematiğin Kazandığı Seçenek

Çığ yönteminde tüm borçlara asgari ödemeyi yaparsınız, ekstra parayı ise en yüksek faizli borca aktarırsınız. O borç kapandığında, ona ayırdığınız tutarı bir sonraki en yüksek faizli borca eklersiniz.

• Avantaj: Toplam faiz ödemesi en düşük, kurtulma süresi en kısa olur.
• Avantaj: Faiz oranları arasında büyük fark varsa kazanç belirgin şekilde hissedilir.
• Dezavantaj: En yüksek faizli borç aynı zamanda en büyük borçsa, aylarca hiçbir kalemi kapatamadan devam edersiniz.
• Dezavantaj: Motivasyon düşüşü riski yüksek. Terk edilen plan, mükemmel plandan kötüdür.

Kime uygun? Rakamlara bakarak motive olabilen, disiplini yerinde olan, borçları arasında ciddi faiz farkı bulunan kişilere.

Kartopu Yöntemi: Psikolojinin Kazandığı Seçenek

Burada faiz oranını görmezden gelirsiniz. Ekstra parayı en küçük bakiyeli borca yöneltirsiniz. Kapanan her borç, bir sonrakine aktaracağınız nakit akışını büyütür; kartopu böyle yuvarlanır.

• Avantaj: İlk zafer birkaç hafta içinde gelir. Liste kısalır, moral yükselir.
• Avantaj: Takip edilecek hesap sayısı hızla azalır; gecikme ve unutma riski düşer.
• Dezavantaj: Yüksek faizli borç beklerken faiz işlemeye devam eder. Toplam maliyet artar.
• Dezavantaj: Küçük ama faizsiz borçlar (örneğin aileye olan borç) sırayı gereksiz meşgul edebilir.

Kime uygun? Daha önce plan başlatıp bırakmış, hızlı geri bildirime ihtiyaç duyan, borçları benzer faizli olan kişilere.

Dengeli Yöntem: İkisinin Ortası

Dengeli yöntem sabit bir kural değil, bilinçli bir kombinasyondur. Mantığı şudur: önce psikolojik bir hızlı kazanç al, sonra matematiğe dön.

1. Faiz oranı belirgin şekilde uçuk olan bir borç varsa (tipik olarak kredi kartı gecikme faizi) onu her koşulda ilk sıraya koyun.
2. Kalanlar arasında bir veya iki küçük borcu hızlıca kapatarak listeyi kısaltın.
3. Ardından tamamen faiz sırasına geçin.
4. Arada gelen ikramiye, prim, iade gibi düzensiz gelirleri doğrudan sıradaki borca yazın.

Bu yaklaşımın gücü esnekliğinde. Aylık bütçeniz oynaksa, kredi notunuzu bozan bir kalem varsa ya da bir borcun teminatı (araç, ev) risk altındaysa sıralamayı buna göre değiştirebilirsiniz.

Üç Yöntemin Yan Yana Görünümü

Bir borç ödeme stratejisi karşılaştırması yaparken tek başına faiz oranına bakmak yetmez.